Zespół policystycznych jajników (PCOS) to jedna z najczęstszych przyczyn trudności z zajściem w ciążę. U wielu kobiet zaburzenia owulacji sprawiają, że mimo regularnych starań ciąża nie pojawia się. Wyjaśniamy, czym jest PCOS, jak wpływa na płodność i jakie możliwości leczenia rozważa się u kobiet starających się o dziecko.
Czym jest zespół policystycznych jajników?
PCOS to zaburzenie endokrynologiczne, w którym jajniki produkują nadmierną ilość androgenów – hormonów obecnych fizjologicznie u kobiet, ale w PCOS występujących w ilości zaburzającej prawidłowe funkcjonowanie jajników. W efekcie dojrzewanie komórek jajowych zostaje zakłócone, a owulacja – nieregularna lub nieobecna.
Rozpoznanie PCOS stawiane jest na podstawie tzw. kryteriów rotterdamskich, gdy spełnione są co najmniej dwa z trzech warunków: nieregularne lub brak owulacji, podwyższony poziom androgenów (kliniczny lub biochemiczny) oraz obraz policystycznych jajników w badaniu USG.
PCOS nie jest jednorodnym zaburzeniem – jego obraz kliniczny różni się między pacjentkami. Część kobiet ma wyraźne objawy zewnętrzne takie jak trądzik, nadmierne owłosienie czy zaburzenia masy ciała. U innych jedynym objawem są nieregularne cykle lub trudności z zajściem w ciążę.
Dlaczego PCOS utrudnia zajście w ciążę?
Podstawowym mechanizmem wpływającym na płodność w PCOS są zaburzenia owulacji. Cykle bezowulacyjne oznaczają brak momentu, w którym komórka jajowa mogłaby zostać zapłodniona. Nawet jeśli owulacja występuje, może być nieregularna – co utrudnia planowanie starań i obniża szanse na zapłodnienie w danym cyklu.
Dodatkowo w PCOS często współwystępuje insulinooporność, która pośrednio wpływa na gospodarkę hormonalną i może nasilać zaburzenia owulacji. Podwyższony poziom insuliny stymuluje jajniki do produkcji androgenów, co pogłębia podstawowy mechanizm zaburzenia.
Nie każda kobieta z PCOS ma identyczny obraz kliniczny i identyczne trudności z zajściem w ciążę. Część pacjentek zachowuje owulację, choć nieregularną – i może zajść w ciążę naturalnie. Inne wymagają leczenia farmakologicznego lub procedur wspomaganego rozrodu.
Diagnostyka PCOS w kontekście płodności
Diagnostyka PCOS u kobiet starających się o ciążę obejmuje ocenę kilku obszarów jednocześnie. Nie wystarczy potwierdzenie samego rozpoznania – istotne jest określenie, które elementy zaburzenia mają największe znaczenie dla płodności konkretnej pacjentki.
Diagnostyka obejmuje:
- ocenę gospodarki hormonalnej – FSH, LH, AMH, testosteron, prolaktyna, TSH,
- USG transwaginalne z oceną AFC (antral follicle count) – liczba pęcherzyków antralnych,
- badania metaboliczne – glukoza, insulina na czczo, profil lipidowy,
- ocenę drożności jajowodów – jeśli wskazania kliniczne na to wskazują,
- badanie nasienia partnera – diagnostyka niepłodności zawsze obejmuje oboje partnerów.
Na podstawie wyników lekarz prowadzący ustala indywidualny plan leczenia – uwzględniający nie tylko rozpoznanie PCOS, ale całość obrazu klinicznego pary.
Leczenie PCOS ukierunkowane na ciążę
Leczenie PCOS u kobiet starających się o dziecko skupia się na przywróceniu owulacji i stworzeniu warunków umożliwiających zapłodnienie. Plan terapeutyczny zależy od wyników badań, wieku pacjentki, czasu starań i ewentualnych dodatkowych czynników niepłodności.
W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może rozważyć:
- modyfikację stylu życia – redukcja masy ciała nawet o kilka procent może przywrócić owulację u kobiet z PCOS i insulinoopornością,
- leczenie insulinooporności – metformina lub inne leki poprawiające wrażliwość na insulinę mogą wspierać regulację cyklu,
- stymulację owulacji – letrozol lub gonadotropiny, stosowane pod ścisłą kontrolą medyczną,
- monitoring cyklu – regularne badania USG i oznaczenia hormonalne pozwalające określić optymalny moment do starań,
- inseminację domaciczną (IUI) – gdy owulacja jest przywrócona, ale naturalne próby są nieskuteczne,
- zapłodnienie pozaustrojowe (IVF) – gdy inne metody nie przyniosły efektu lub współistnieją dodatkowe czynniki niepłodności.
Dobór metody leczenia należy wyłącznie do lekarza prowadzącego i jest podejmowany na podstawie całości obrazu klinicznego.
Kiedy rozważa się in vitro przy PCOS
U części kobiet z PCOS, mimo leczenia farmakologicznego i stymulacji owulacji, komórki jajowe nie dojrzewają prawidłowo lub owulacja nie pojawia się. IVF pozwala wówczas ominąć etap owulacji – komórki jajowe pobierane są bezpośrednio z jajników podczas punkcji, a zapłodnienie odbywa się w laboratorium embriologicznym.
Kobiety z PCOS wymagają szczególnej uwagi podczas stymulacji jajników w protokole IVF – ze względu na podwyższone ryzyko zespołu hiperstymulacji jajników (OHSS). Regularne monitorowanie i odpowiedni dobór protokołu stymulacji mają tu kluczowe znaczenie kliniczne.
PCOS a rezerwa jajnikowa
Wbrew powszechnemu przekonaniu, PCOS nie oznacza niskiej rezerwy jajnikowej. Przeciwnie – poziom AMH u kobiet z PCOS jest często podwyższony, co odzwierciedla dużą liczbę pęcherzyków antralnych. Problem nie leży w liczbie komórek jajowych, lecz w zaburzeniu ich prawidłowego dojrzewania.
Ta distinkcja ma znaczenie kliniczne – wysoki AMH przy PCOS nie jest wskaźnikiem dobrej odpowiedzi na leczenie, lecz informacją o charakterze zaburzenia, która pomaga właściwie zaplanować protokół stymulacji.
Diagnostyka i leczenie PCOS w OVIklinice
W OVIklinice diagnostyka i leczenie PCOS prowadzone są w kontekście płodności – z uwzględnieniem wieku pacjentki, rezerwy jajnikowej, obrazu metabolicznego i wyników partnera. Plan leczenia ustalany jest indywidualnie przez lekarza prowadzącego na podstawie całości obrazu klinicznego.
FAQ
Czy z PCOS można zajść w ciążę?
Tak. Wiele kobiet z PCOS zostaje mamami – naturalnie lub dzięki leczeniu. Gdy owulacje nie występują regularnie, pomocne może być leczenie hormonalne, inseminacja lub in vitro.
Kiedy PCOS wymaga in vitro?
Gdy mimo leczenia i stymulacji owulacji nie dochodzi do zapłodnienia lub współistnieją inne czynniki niepłodności (np. słabe parametry nasienia, endometrioza). O tym, czy IVF jest właściwym krokiem, decyduje lekarz na podstawie całej diagnostyki.
Czy PCOS wpływa na jakość komórek jajowych?
Tak, może wpływać – zwłaszcza przy długotrwałych zaburzeniach hormonalnych. Dlatego tak ważne jest monitorowanie rezerwy jajnikowej i szybkie wdrożenie leczenia ukierunkowanego na płodność.
Jakie są szanse na ciążę przy PCOS po leczeniu in vitro?
W dobrze przygotowanych cyklach IVF skuteczność leczenia u kobiet z PCOS jest porównywalna, a w niektórych przypadkach nawet wyższa niż u pacjentek bez tego zespołu.
***
Masz pytania dotyczące zespołu policystycznych jajników i płodności? Zapraszamy na konsultację w OVIklinice.
📍 OVIklinika, ul. Połczyńska 31, Warszawa
☎ +48 22 112 56 00
✉ kontakt@oviklinika.pl
🌐 www.oviklinika.pl
Po zapłodnieniu komórek jajowych praca laboratoryjna dopiero się zaczyna. Przez kolejne dni embriolodzy obserwują, jak rozwijają się zarodki, oceniają ich jakość i przekazują rekomendacje dotyczące transferu lub mrożenia. Wyjaśniamy, jak przebiega ocena zarodków in vitro, czym jest blastocysta i co oznaczają kryteria jakościowe stosowane w laboratorium embriologicznym.
Punkcja jajników jest momentem, w którym po zakończonej stymulacji pobierane są komórki jajowe przeznaczone do dalszego postępowania laboratoryjnego. Dla pacjentki to koniec jednego etapu procedury in vitro, ale dla laboratorium embriologicznego – początek precyzyjnej pracy z komórkami jajowymi i nasieniem – zapłodnienie komórki jajowej in vitro. Bezpośrednio po punkcji pobrany płyn pęcherzykowy trafia do laboratorium. Embriolog wyszukuje w nim komórki jajowe, ocenia ich liczbę i dojrzałość, a następnie przygotowuje je do zapłodnienia. Równolegle opracowywana jest próbka nasienia. Zgodnie z wcześniej ustalonym planem leczenia oraz aktualną oceną materiału biologicznego może zostać wykorzystana w klasycznym IVF, ICSI lub IMSI. W tym artykule wyjaśniamy, co dzieje się z komórkami jajowymi bezpośrednio po punkcji, jak przygotowuje się je do zapłodnienia i kiedy wiadomo, czy doszło do prawidłowego połączenia komórki jajowej z plemnikiem.
Z dumą informujemy, że nasz zespół po raz kolejny współtworzy program jednej z najważniejszych konferencji ginekologiczno-położniczych w Polsce: „Niepłodność. Płodność. Ciąża” 2026, której organizatorem jest prof. dr hab. n. med. Piotr Laudański – współzałożyciel OVIkliniki i uznany w Polsce i na świecie specjalista w dziedzinie medycyny rozrodu. Tegoroczna edycja konferencji „Niepłodność. Płodność. Ciąża.” odbędzie się w dniach 15–16 maja 2026 r. w Warszawie, ponownie pod patronatem Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Embriologii.
